Kategori arşivi: Vücudumuz

Hormonlar ve Spor

Hormonlar vücut içerisinde özel bezler tarafından salgılanan vücudun dengesini ve yapısını belirgin bir şekilde değiştiren ve harekete geçiren organik bileşiklerdir. Hormonların yapım ve kana salınımı bir sıra dahilinde kontrol mekanizmasına bağımlı olarak meydana gelir. Hormonlar özel bir bezden kana salınır ve bu yolla etki edeceği hedef dokuya taşınırlar. Hormon sentezi kontrol sisteminin en üst basamağında beyin tabanını teşkil eden “Hipotalamus” yer alır. Hipotalamusa varan herhangi bir sinirsel uyarım, buradan mekanizmayı işleten çok az miktarlardaki özel hormonların salınımına yol açar. bunlara “Releasing Factor” denir.Salınan bu hormonlar sinir lifleri aracılığı ile beynin orta yerinde bulunan kemik boşluğu içine yerleşmiş bulunan hipofiz bezinin ön lobuna ulaşırlar. Hipotalamustan salınan her salgılama faktörü, hipofiz bezinin ön lobundan özel bir hormonun salınımına yol açar. Sonra bu özel hormonlar hedef dokulara giderek, hedef dokunun kendine özgü hormonların salınımını uyarırlar.

Hipotalamus uyarıcı faktörlerin yanı sıra inhibe edici faktörleri de salgılar. Hipotalamus’un kontrolü altında bulunan hiyerarşik hormonal etki mekanizmasını gösteren şema aşağıya çıkarılmıştır.

ACTH : Adrenokortikotropik hormon
TSH : Tirotropik hormon
LH : Luteinize eden hormon
FSH : Folikülü stimüle eden hormon
MSH : Melanositleri stimüle eden hormon
GH : Growth hormon

hormonlar etkileşimi genellikle iki şekilde gösterirler.hormon-reseptör sistemi ve hücre içi protein sentez sistemi.hormonlar iç salgı olarakta bilinir.

iç salgı bezlerinde üretilirler ve kana salınırlar.hormon kelime olarak uyarma ya da uyarıcı anlamına gelir.vücudu tetikleyerek belirgin bir değişiklik ya da hareketlilik kazandırır.hormonlar düzenleyici yapıya sahiptir iç bütünlüğü ve çoğu zaman vücudun dengesini sağlama konusunda yardımcıdır.doğal olarak üretilen bu kimyasal maddeler isteğiniz dışında üretilir.büyüme,gelişme en belirgin durumlarda hormonlar ortaya çıkmaktadır.özellikler ergenlik döneminde yüzlerdeki sivilceler ve diğer bazı değişiklikler hormonlar sayesinde gerçekleşmektedir.

Fiziksel aktivite, tüm hormon sisteminizi dengeler. Hormonlar, doğurganlıktan açlığa hatta duygulara kadar vücudun çeşitli işlevlerini yönlendirirler.Denge bozulduğunda bunu hissedersiniz.

Fiziksel aktivite, vücudun kendini yenilemesine yardımcı olur. Eksik olan maddeler daha çok üretilir. Fazla olan hormonlar azaltılır. Haftada 3-4 gün düzenli spor yapmak, stres kaynaklı hormon düzensizliklerine karşı dayanıklı olmayı sağlar.Her gün keyif almadan koşmak,  mutlu olmayı sağlamaz. Yaptığınız spordan keyif almalısınız. Çünkü vücut ancak o zaman dopamin ve serotonin hormonlarını salgılar.

Spor, bağışıklık sistemini güçlendirir çünkü kas aktivitesi sayesinde interleukin-6 hormonu daha çok salgılanır. Bu da bağışıklık sisteminin temeli olan akyuvarları harekete geçirir. Virüs ve yabancı maddeler, daha kolay algılanır ve yok edilir.ABD’de yapılan araştırmalara göre; her gün yarım saat hareket etmek, meme kanseri riskini yarı yarıya azaltabiliyor. Hızlı yürümek ve hatta cam silmek bile sağlığınızı korumanıza yardımcı oluyor. Önemli olan hareketin düzenli yapılması.

Spor yapanlar vücutlarını daha iyi tanıyorlar. Bu da iyi bir cinsel hayat için önemli bir anahtar oluyor. Araştırmalara göre; spor yapanlar, yapmayanlara oranla üç kat fazla seks yapıyorlar. Sağlıklı cinsel hayat, testesteron düzeyini yüksek tutarak spor için gerekli hırsı da kamçılıyor.Testesteron ve büyüme hormonu, kas oluşumunu ve yenilenmesini destekliyor. Bu yüzden birçok sporcu hormon ilaçları kullanıyor.

Hormon ilaçları uzun vadede etkisiz oluyor çünkü takviye olarak alınan bu ilaçlar, vücuda özgü hormon üretimini yavaşlatıyor.Doğal doping için, yatmadan önce 4 saat yemek yememek gerekiyor. Mide boş kaldığında büyüme hormonu üretimi hızlanıyor. Gece yarısından sonra uyumak da, büyüme hormonunun üretimini arttırıyor.

HORMONLARIN FİZYOLOJİK FONKSİYONLARI

Stres ile baş etmek

Enerji üretimi,depolanması ve kullanımı

Üreme

Büyüme ve gelişme

HORMONLARIN KİMYASAL YAPILARINA GÖRE SINIFLANDIRILMALARI

Peptid hormonlar

Steroid hormonlar

Amino asid hormonlar

1.PEPTİT HORMONLAR

Ön hipofiz

Arka hipofiz

hipotalamik

periferik

a.glikoprotein

fhs,lh,tsh

b.somatotropik

gh

prolaktin

c.proopiomelanokortin

türevi

acth

msh

Adh

oksitosin

Gnrh

Trh

Gnrh

Somatostatin

Crh

dopamin

İnsülin

Glukagon

Pth

Kalsitonin

Relaksin

İnhibin

eritropoietin

2.STEROİD HORMONLAR

Glukokortikoidler

Aldosteron

Testesteron

Adrenal androjenler

Östrojenler

Projesteron

3.AMİNO ASİD HORMONLAR

Tiroid hormonlar

Katekolaminler

HORMONLARIN FİZİKOKİMYASAL ÖZELLİKLERİNE

GÖRE SINIFLANDIRILMALARI

1.SUDA ÇÖZÜNEN HORMONLAR:

1.peptid yapılı hormonlar

2.katekolaminler

2.LİPİDDE ÇÖZÜNEN HORMONLAR

1.steroid yapılı hormonlar

2.iyodotironinler

HORMON SALGILANMASININ DÜZENLENMESİ

Metabolit düzeyinde

Tropik hormonların kan düzeyine göre

Sinirsel düzenleme

Biyoritm

Negatif feedback düzenleme

Pozitif feedback düzenleme

İnsanda Endokrin Bezler ve Hormonlar


İnsan endokrin sistemini oluşturan başlıca iç salgı bezleri;hipofiz bezi, tiroit ve paratiroit bezleri, böbrek üstü bezleri,Eşeysel bezler ve pankreastır
Hipofiz Bezi
Ön lob hormonları Ara lob hormonu Arka lob hormonu
a.Somatotropin -Melonosit uyarıcı hormon -Oksitosin
(STH-Büyüme hormonu) (MSH) -Antidiüretik hormon
b.Tirotropin (Vazopessin-ADH)
(TSH-Tiroid uyarıcı hormon)
c.Adrenokortikotropik hormonu (ACTH)
d.Folikül uyarıcı hormon (FSH)
e.Lüteinleştirici hormon (LH)
f.Lüteotropik hormon (LTH-Prolaktin)

Tiroit Bezi : a.Tiroksin b.Tirokalsitonin(Kalsitonin)
Paratiroid Bezi : Parathormon (Paratirin,PTH)

Böbrek Üstü Bezleri
Kabuk bölgesinden Öz bölgesinden
a.Kortizol (Glukokortikoidler) a.Adrenalin (Epinefrin)
b.Aldosteron (Mineralokortikoidler) b.Noradrenalin(Norepinefrin)
c.Adrenal Eşey hormonları

Eşeysel Bezler : Östrojen , Progesteron, Testesteron
Pankreas : İnsulin , glukagon
Epifiz : Melatonin
Timus :

1.Hipofiz Bezi


Beyinin ara tabanında hipotalamusa bir sap ile bağlı 0,5 g ağırlığında bir bezidir.Hipofiz hormonları, diğer endokrin bezlerin salgılarını denetler.Ona bu özelliğinden dolayı endokrin bezlerin hakimi veya efendisi denilmektedir.
Hipotalamusun salgılatıcı faktörleri (RF), kan yoluyla hipofize ulaşır.
Hipofiz bezi ön lob, ara lob ve arka lob olarak üç lobdan oluşur.
Ön lob hormonları
Hipofizin ön ve ara lobu epitel dokudan yapılmıştır.Sinirlere sahip değildir. Kendine kan ile ulaşan hormonlar ile uyarılır.Ön lobdan salgılanan hormonlar şunlardır:
a.Somatotropin (STH-Büyüme hormonu)
Kemik ve kasların büyümesini sağlar.Büyüme çağında fazla salgılanırsa devlik (Jigantizm), az salgılanırsa cücelik ortaya çıkar.Büyüme çağından sonra az salgılandığında el, ayak ve kafatası kemikleri orantısız olarak büyür.Bu anormalliğe akromegali denir.
b.Tirotropin (TSH-Tiroid uyarıcı hormon)
Tiroid bezinin gelişmesini , çalışmasını düzenler,Hipofiz bezinin vücuttan çıkarılması halinde tiroit bezi körelir.
c.Adrenokortikotropik Hormonu (ACTH)
Böbrek üstü bezinin kabuk (korteks) kısmını uyararak buradan hormonların salgılanmasını uyarır.
d.Folikül uyarıcı hormon (FSH)
Eşeysel bezlerin çalışmasını düzenler.Yumurtalıktaki foliküllerin oluşumunu sağlar.Testislerdeki seminifer tüpçüklerin gelişimini uyararak spermatogenezi başlatır.
e.Lüteinleştirici hormon (LH)
Eşeysel bezlerin çalışmasını düzenler.Folikül içinde olgunlaşan yumurtanın yumurta kanalına geçmesini(Ovulasyon) sağlar.Parçalanmış folikülden sarı cismin (Korpus luteum) oluşmasını ve progesteron ve östrojen salgılanmasını uyarır.Tetisler de seminifer tüpçükleri arasında yer alan hücrelerin testesteron (androjen) üretimini sağlar.
f.Lüteotropik hormon (LTH-Prolaktin)
Sarı cismin devamını bu da progesteron ve östrojen salgılanmasını devam ettirir.Doğumdan sonra süt bezlerinin gelişmesini ve süt salgılanmasını sağlar.
Ön loptan salgılanan folikül uyarıcı,lüteinleştirici ve lüteotropik hormonlarına gonadları (yumurtalık ve testis) etkilemelerinden dolayı gonado tropinler adı verilir.
Ara lob Hormonu
a.Melanosit uyarıcı hormon (MSH)
Bu hormon, insanda derinin renginin çevre şartlarını etkisi ile koyulaşmasın da rol oynar.
Arka Lob hormonları
Hipofizin arka lobu sinir dokudan yapılmıştır.Hipotalamus hücrelerinden oksitosin ve antidiüretik hormonları salgılanır.Bu hormonlar hipofizin arkla lobunda depolanır.
a.Oksitosin
Dişilerde döl yatağı (Uterus) kasına etki ederek, doğum sancısının başlamasını sağlar .Süt bezlerinden süt salgılanmasını sağlar.
b.Vasopressin (ADH-Antidiüretik hormon)
Düz kasların kasılmasının düzenler.Kasların büzülmesini sağlayarak, kan basıncının yükselmesine neden olur.Böbrek tüpçüklerinden suyun emilmesini düzenler.Eksikliğinde şekersiz diyabet (şekersiz şeker hastalığı) görülür.Hasta fazla miktarda su kaybeder.


2.Tiroid ve Paratiroid Bezi


Tiroid boynun ön bölgesinde ,gırtlağın altında , soluk borusunun sağında ve solunda yer alan iki loblu bir bezdir.Bu bezden tiroksin ve kalsitonin hormonları salgılanır.
a.Tiroksin
Vücutta metabolizma hızını, oksijen kullanımını düzenler.Oksijen kullanımını artırır.Küçük yaşlarda az salgılanırsa kretenizm denilen cücelik ve zeka geriliğine neden olan hastalık oluşur.Ergin insanlarda az salgılanması miksodema denilen hastalığa neden olur. Bu durumdaki insanlarda metabolizma yavaşlar.
Ergin insanlarda fazla salgılanması halinde metabolizma hızı yükselir ve iç guatr oluşur.Böyle kişilerde kalp daha hızlı çalışır, vücut ısısı ve solunum hızı yükselir, gözler dışarıya doğru fırlar.
Tiroksin iyotlu bir hormondur.Eğer yeterli miktarda iyot alınmaz ise tiroksin salgısı azalır ve tiroid uyarıcı hormon fazla salgılanır.Bunun sonucunda tiroid bezi büyür ve boğazda büyük bir şişkinlik oluşur.Bu duruma basit guatr denir.
b.Tirokalsitonin (Kalsitonin)
Bu hormon kandaki kalsiyum ve fosfat seviyesini düşürücü etki yapar. Kandaki kalsiyum ve fosfatın kemiklere geçmesini düzenler.Az salgılanması halinde kemik doku zayıflar.
Paratiroid Bezi
Tiroid bezinin üzerinde ayrı ayrı bulunan dört küçük bezden oluşmuştur. Parathormon salgılar.
Parathormon (Paratirin, PTH)
Bu hormon kalsitonin ile birlikte kanda kalsiyum ve fosfat miktarını düzenler.Kalsiyumun kemikten kana geçişini, böbreklerden geri emilimini hızlandırır.Bağırsak villuslarından kalsiyumun emilimini artırır
İnsan vücudunda kalsiyum:
• Kemiklerin oluşumunda görev alır.
• Kasların kasılmasında görev alır.
• Sinir uyartılarının taşınmasında görev alır.
• Kanın pıhtılaşmasında görev alır.
• Hücre zarında aktif taşıma olayında görev alır.
Parathormon fazla salgılanırsa kanda kalsiyum miktarı artar.Parathormon az salgılanırsa kalsiyum kemikte birikir, kemik sertleşir.Kaslar ağrılı kramplar yapar, el ve ayaklar bükülür.Sürekli titremeler oluşur.Bu duruma tetani hastalığı denir.


3.Böbrek Üstü Bezleri


Böbrek üstü bezleri (adrenal bezler), böbreklerin üst kısmına yapışmış sarımtırak renkli iki bezdir.Bezlerin böbrekler ile doğrudan ilişkisi yoktur.Bezin dış bölgesine kabuk ( korteks), iç bölgesine öz ( medulla) denir.
1.Adrenal korteks denilen kabuk bölgesinden salgılanan hormonlardan bazıları şunlardır.
a.Kortizol (Glukokortikoidler)
Bu hormon kan şekerini artırır.Karbonhidrat,yağ ve protein metabolizma- sını düzenler.Proteinlerin, yağların glikoza dönüşmesini sağlar.
Hipofizden salgılanan ACTH-salgılatıcı hormon(ACTH-RH), ön hipofiz bezini uyararak adrenokortikotropik hormonun (ACTH) salgılanmasının başlatır.
b.Aldosteron (Mineralokortikoidler)
Hücre ve hücre dışı sıvıların iyon derişimini düzenlemeye yardım eder. Böbrek sodyum ve klor iyonlarının geri emilimini, potasyumun atılımını sağlar. Fazla salgılanırsa kan basıncı yükselir, dokun sıvısı artar.
Adrenal korteks hormonlarının tümü az salgılanırsa Addison hastalığı meydana gelir.Daha çok aldosteron eksikliğine ait bozukluklardır.Kan basıncı düşer, doku sıvısı, azalır.
c.Adrenal Eşey Hormonları
Erkek ve dişinin böbrek üstü bezinin, kabuk bölgesinden salgılanır ve az da olsa erkek eşey hormonu görevi yaparlar.Dişilerde adrenal korteks fazla çalışırsa ses kalınlaşır,sakal çıkar, eşeysel organlar körelir ve erkeksi özellikler kazanmaya neden olur.
2.Böbrek üstü bezin öz bölgesinden salgılanan en önemli hormonlar adrenalin ve noradrenalindir.Bu hormonlar otonom sinir sisteminin sempatik sinirlerinden gelen uyarılar sonucunda salgılanırlar.
a.Adrenalin (Epinefrin)
Adrenalin hormonu sempatik sinirlerin faaliyetini artırır.Acil durumlarda kana verilen adrenalin, tüm vücudun metabolizma hızını yükseltir.Böyle durumlarda sempatik sinir sistemi ve adrenalin etkisi ile kas ve karaciğerdeki glikojen glikoza dönüşür.Kandaki şeker miktarı artar.Kan basıncı yükselir.Kalp atışları ve solunum hızlanır.Göz bebekleri büyür.Kan damarları genişler, deride ki kılcal damarların daralmasına neden olur.
b.Noradrenalin (Norepinefrin)
Noradrenalin hormonu , kılcal damarların kasılmasında etkili olur ve kan basıncını yükseltir.Kılcal damarları daraltır.


4.Eşeysel Bezler
Erkeklerde testis (er bezi),kadınlarda yumurtalık (ovaryum) olarak bilinen eşey bezleri, bir çeşit karma bez olarak kabul edilir.Bu bezler ergenlik çağında hipofiz bezinin salgıları ile aktif duruma geçerler.

Yumurtalık ve testislerden ikincil eşey karakterlerin meydana gelmesinde etkili olan hormonlar salgılanır.Yumurtalıktan, östrojen ve progesteron hormonları salgılanır.Testislerden salgılanan eşeysel hormonlara genel olarak androjenler denir.Androjenler içerisinde en önemli olan testesterondur.
Östrojen, dişilerde eşeysel olgunlaşmayı düzenler.Progesteron ise yumurtalıktaki korpus luteum denilen özel bir doku tarafından üretilir.Östrojen ile birlikte ,ergin dişilerde döl yatağının gebeliğe hazırlanmasında etkilidir.
Tetesteron erkeklerde sakal ve bıyık çıkması, kılların dağılışı, ses kalınlığı, kemiklerin gelişmesi ve erkek tipi kaslı bir vücut yapısının ortaya çıkmasında etkili olur.Ayrıca testesteron sperm meydana getirilmesinde de görev alır.Ergenlik döneminde çok salgılanıp yoğunluğunun artışı vücut büyümesini engeller.

5.Pankreas


Midenin alt ve arka tarafında pembe renkli yaprak şeklinde karma bir bezdir.Dış salgı bezi olarak sindirim enzimleri (lipaz,amilaz,tripsinojen) salgılar ve on iki parmak bağırsağına boşaltır.
İç salgı bezi olarak langerhans adacıklarındaki beta hücrelerinin insulin, alfa hücrelerinin ise glukagon hormonlarını salgılar.Bu hormonlar kan şekerinin ayarlanmasında görev yaparlar.İnsulin kan şekerini azaltır.Glukagon ise kan şekerini azaltır.
Pankreas , kandaki glikozu normal düzeye indirmek için insulin hormonu salgılar.İnsulin hormonu etkisi ile glikozun, karaciğer ve vücut hücrelerine geçişi hızlanır.
Kandaki glikoz düzeyi normalin altına düşerse, pankreas dan glukagon homonu salgılanarak karaciğerdeki glikojenin glikoza yıkılması uyarılır.Böbrek üstü bezinden salgılanan adrenalin de glikojen yıkımını uyarır; yalnız bu hormon vücut stres altında olduğu zaman acil durumlarda salgılanır.Çünkü bu bez sempatik sinirler ile uyarılır.
Kandaki glikoz seviyesini artırmak sadece karaciğer glikojeninin yıkımından elde edilen glikoz ile olur.Kas dokudaki glikojen yıkımından elde edilen glikoz fosforlu olduğu için hücreden kana geçmez ve sadece hücre içinde kullanılır.
Pankreasdan yeterli insulin salgılanmaz ise glikoz, karaciğer ve vücut hücrelerine geçemez.Kandaki glikoz düzeyi artar.Glikozun fazlası idrarla dışarı atılır.Bu duruma şeker hastalığı (diabetis mellitus) denir.


6.Epifiz Bezi
Beyin yarım kürelerinin arasında mercimek büyüklüğün de bir bezdir. Melatonin epifiz bezinin bilinen tek hormonudur.Bu hormon yumurtalık işlevlerini denetler.Eşeysel organların yaklaşık dokuz yaşından evvel gelişmesini önler.

7.Timus Bezi


Kalbin üzerinde, soluk borusunun önünde bir bezdir.Çocuk yaşlarda görülür.15-18 yaşları sonucunda kaybolur.Timüs bezi büyüme ve antikor yapımıyla ilgilidir.Bu Bez çocukların iskeletinde kalsiyum tuzlarının birikmesini ve kemiklerin gelişmesini sağlar.

SEKS HORMONLARI
Seks hormonları 
kadın ve erkekte, sekonder seks karakterlerinin oluşumuna yol açan, üreme siklusunu, bununla ilgili üretim organlarının büyüme ve gelişimini sağlayan steroid yapıda hormonlardır. Erkek seks hormonları ( androjenler ) ve dişi seks hormonları ( estrojenler ) olarak ikiye ayrılır.

Androjenler
Erkek cinsiyet hormonları olan androjenler 19 C. atomu içerirler ve en önemlileri ” testosteron ” dur. Androjen hormonlar hem asetil Co-A’dan hem kolesterolden teşekkül edebilirler. Androjen hormonlar erkek cinsiyet organlarının ve sekonder erkeklik cinsiyet karakterlerinin gelişimini sağlarlar.

Normal idrarda testosteron bulunmaz, fakat testosteron’un metabolizma ürünleri olan ve androjenik aktivite gösteren bazı diğer bileşikler bulunur. Bu bileşiklerin en önemlisi androsterondur. Bunlar daha sonra sulfatlarla veya glukoronidlerle konjugasyona uğrayarak idrarla dışarı atılır.
Estrojenler
18 karbon atomu içeren dişi cinsiyet hormonlarıdır. Bu hormonlar özellikle overlerde sentezlenir. Başlıca estrojenler; estron, β-Estradiol ve Estriol’dur. Hipofizin gonadotrapik hormonlarının etkisiyle salgılanan estrojen hormonlar, dişi cinsiyet organlarını ve sekonder cinsiyet kararkterlerini geliştirir, menstruasyonu sağlarlar.

Estrojenlerin sentezinde asetil-Co-A ön maddedir. Bu sentez kolesterol ve androjenler üzerinden geçerek yürür. Estrojenler karaciğerde glukoronatla glukoronozid ve sulfatla birleşerek suda çözünün bileşikler halinde idrarla dışarı atılırlar.

Estrojenlerden başka dişi seks hormonları olarak “korpus luteum hormonu, relaksin ve plesenta laktojen” gibi hormonlar da bulunmaktadır.

Progesteron: Pregnan türevi olan progesteron 21 karbon atomu içerir. Korpus Luteum adı verilen menstrual siklusun ikinci devresi sırasında meydana gelen hücreler topluluğu geniş ölçüde “progesteron” ve “estrojen” salınımına yol açar. Salınan progesteron daha önce estrojen tarafından hazırlanmış bulunan “endometrium” da yumurtanın yerleşmesi için gerekli mukus salınımını sağlar.

Progesteron gebeliği sağladığı gibi ovariumda yeni bir folikülün olgunlaşmasına engel olur ve süt bezlerini geliştirir.

BAZI DOKU HORMONLARI
Bazı maddeler etki yönünden hormon gibi hareket ettikleri halde tam anlamı ile hormonlar sınıfına
girmezler. Bazıları şunlardır:

  • Gastrin: Mide pilor mukozası tarafından salgılanan polipeptit yapısında bir hormondur. HCl salgılanmasını uyarır.

  • Sekretin: Duedonum mukozasında teşekkül eden 27 amino asitten oluşur. Pankreas salınımını uyarır.

  • Kolesistokinin-pankreozimin: Kolesistokinin safra kesesinin salgılanarak boşalmasını sağlayan ve duedonumda sentez edilen bir hormondur. Pankreozimin ise pankreasın sindirim enzimlerinin balgılanmasını arttırır.

  • Angiotensin I (Hipertensin): Böbrekten kana salgılanan “renin” adlı enzimin etkisiyle α2-globulin’den teşekkül eder. Angiotensin I’den lösin ve histidin amino asitlerinin ayrılmasıyla angiotensin II meydana gelir. Bu madde kan basıncını yükseltir, aldosteron salgısının düzenlenmesinde önemli rolü vardır.

  • Bradikinin: Damar genişletici etkisi dolayısıyla kan basıncını düşürür. Düz kasların kasılmalarını da etkiler.

Bunlardan başka amin yapısında olan doku hormonları da vardır. Bunlar: Histamin, seretonin, tiramin, asetil kolin, 4 amino bütirik asittir.

Reklamlar